سرما و استرس­های سرمایی

       یکی از عوامل فیزیکی زیان­آور محیط­های کاری سرماست، که بدن در برابر آن واکنش کمتری نسبت به گرما از خود نشان می­دهد. دو عامل مهم تأثیرگذار در سرما، دمای هوا و سرعت جریان هوا است که هر چه دمای هوا کمتر و سرعت جریان آن بیشتر شود اثرات زیان­بارتری برای بدن درپی خواهند داشت. تأثیر توأم دما و سرعت جریان هوا رابا شاخصی با عنوان خنک­شوندگی باد(WCI) بیان می­کنند. این شاخص برای محیط­های بسیار سرد و پایین­تر از نقطه انجماد تعریف شده و با تعیین چرخه کارو استراحت ، نشان می­دهد که شیفت کاری در سرما 4 ساعت می­باشد. ( چرخه استراحت درمواجهه با سرما به معنای گرم کردن افراد است و فرد باید حتماً وارد یک محیط گرم شود.)

عارضه کلی سرما برای بدن تحت عنوان Hypothermia( هایپوترمیا) بیان می­شود .که در آن درجه حرارت بدن به پایین­تر از 35 درجه سانتی گراد می­رسد.

عوامل مستعد در هایپوترمی: لاغر وضعف عضلانی، خوردن الکل و دارو­های آرامبخش، دیابت، کم­کاری تیروئید، کم­کاری غده فوق کلیه، بیماری قلبی و عروقی و سرطان.

هایپوترمی به 3 نوع خفیف(35-33 درجه سانتی­گراد)، متوسط(33-26 درجه سانتی­گراد) و شدید(26 درجه سانتی­گراد به پایین­تر) تقسیم می­شود. که علائم آن به صورت کاهش درجه حرارت بدن، لرز خیلی شدید، کاهش سطح هوشیاری، کاهش ضربان قلب( ابتدا تاکی­کاردی و بعد از آن برادی کاردی)، انقباضات کم و سفتی عضلات ، ایست تنفس و نهایتاً مرگ می­باشد.

از دیگر عوارض سرما می­توان به یخ­زدگی، سرمازدگی، سرما­گزیدگی و پای خندقی اشاره کرد.

یخ­زدگیFrost bite : در این عارضه، بافت انگشتان دچار یخ­زدگی شده و مولکول­های آب تبدیل به بلور­های یخ می­شود و در این مورد سلول­های پوست( شریان) بافت نکروز شده و از بین می­روندوبعد از آن بافت سیاه شده و گانگرن رخ می­دهدکه تغییر بافت برگشت­پذیر نیست و تنها درمان قطع عضو است و شدیدترین حالت سرما در اندام­ها یخ­زدگی است که در یخ­زدگی ممکن است ماهیچه، استخوان، عصب وشریان درگیر شده و برحسب شدت یخ­زدگی از بین بروند.

سرمازدگیPernio _: در سرمازدگی که بافت­ها بر اثر سرما دچار آسیب می­شوند ولی به مرحله یخ­زدگی و ازبین رفتن نمی­رسند، علائم گزگز و مور مور شدن، بی­حسی ، درد در سرمازدگی اتفاق میافتد و پوست ناحیه به رنگ قرمز در آمده و دردناک و اگر شدت سرما زیاد شود تبدیل به یخ­زدگی می­شود. سپس وقتی که بافت یخ زد ، ناحیه یخزده حسی ندارد چون خونرسانی قطع و مهم­تر عصب آن از بین رفته است و چیزی وجود ندارد که پیغام را به مغز برساند.

سرماگزیدگی Frost nip: حالت حقیقی است که در زمستان تجربه می­کنیم . نوک بینی قرمز ، سرد و سوزن می­شود و با گرما قابل برگشت است.

پای خندقی یا پای سربازTrench foot: وقتی که عضو مورد نظر بیشتر پا علاوه بر سرما در معرض رطوبت هم واقع می­شود ، در این حالت یخزدگی اتفاق میافتد. عضو مربوطه دچار تغییر رنگ که به رنگ خاکستری یا قرمز درمی­آید، درد و سوزش پا ، تورم ، خونریزی­های زیر پوستی رخ می­دهد.

اقدامات اولیه در مواجه با فرد سرمازده: گرم­کردن تدریجی عضو مربوطه، عدم وارد­کردن فشار به عضو، خارج­کردن لباس و جوراب­های خیس و خشک­کردن موضع ( ماساژ و آب داغ توصیه نمی­شود.) و در آخر در حالی که دست و پا را بالاتر از سطح قلب نگه داشته­ایم ، فرد را به مراکز درمانی انتقال می­دهیم.

کنترل: بهداشت حرفه­ای با توجه به WBGT ، چرخه کارو استراحت را برای گرما و سرما در نظر گرفته، وبیشتر به پیشگیری ،از طریق انتخاب و استخدام افراد مناسب (فاقد بیماری­های قلبی و عروقی، عدم مصرف داروی خاص، عدم وجود ضعف عضلانی و نداشتن سابقه بیماری در اندام مستعد به بیماری) ، محصور سازی، جداسازی، جایگزینی و PPE ( کفش، دستکش و ...) اهمیت می­دهد.